Dlaczego Tatry to Tatra?

Powszechnie przyjętym tłumaczeniem angielskim nazwy naszych pięknych gór jest Tatra wraz z wariantami: the Tatra Mountains, Tatras. Dlaczego tak, skoro i po polsku, i po słowacku góry te nazywają się Tatry?




W języku polskim i słowackim nazwa gór ma liczbę mnogą, a angielskie Tatra to przecież liczba pojedyncza. Liczbę mnogą posiada wariant utworzony od TatraTatras. Czy nie lepiej więc byłoby zostawić Tatry w spokoju i mówić o The Tatry Mountains? Pewnie osoby anglojęzyczne wymawiałyby końcówkę -try jak czasownik “próbować”, ale wszystkiego można się nauczyć. Oczywiście nazwy własne dość często są tłumaczone, a więc nie ma sensu upierać się,  że nie można w ogóle tłumaczyć na angielski nazwy naszych gór. Postanowiłem zbadać etymologię nazwy Tatry i doszukać się powodów, dla których tłumaczy się ją tak, a nie inaczej.

Większość tego, co udało mi się wyszukać na temat genezy nazwy polsko-słowackich gór jest dobrze ujęte w artykule w Wikipedii:

W 1790 Baltazar Hacquet zapisał, ze Słowianie nazywają te góry Tatari lub Tatri ponieważ przedtem przebywały tam tatarskie hordy. Według prof. Rozwadowskiego etymologię nazwy Tatry (staropol. Tartry) należy łączyć z francuską (celtycką) nazwą tertre oznaczającą “wzgórze”. Zgodnie z tym Tatry oznaczałyby pierwotnie wzgórza. Za takim zestawieniem wyrazów “Tertre – to są Tatry” pisał również Norwid. Niektórzy autorzy sugerują również pochodzenie dackie lub trackie. Jeszcze na początku XIX wieku Tatry Wysokie nazywane były Karpakiem (najwyższa góra, okryta śniegiem), z dacko-iliryskiego karpe oznaczającego skałę, w języku staropolskim zachowanych w formie z karp- np. “przemierzał góry ostre i karpętne”, lub s(z)karpa – stromizna górska.

W XIII- i XIV-wiecznych oficjalnych dokumentach węgierskich Karpaty, a raczej Tatry pojawiają się pod nazwą Thorchal bądź Tarczal lub rzadziej jako Schneegebürg, Montes Nivium.

Niemniej pewien słowacki autor — Juraj Sipos — przywołuje inne nazwy:



Słowo “Triti” lub “Trtri” po raz pierwszy udokumentowano w X w.  w dokumencie donacyjnym niemieckiego króla Henryka IV.

Etymologia nazwy Tatry nie jest więc wcale oczywista ani łatwa do prześledzenia. Jednak jeśli trzymać się najstarszych wariantów, tj. tertre i triti/trtri, to można wyciągnąć pewne wnioski.

Przyjmijmy, że angielskie tłumaczenie nie powstało od polskiego (i słowackiego) Tatry, ale właśnie od francuskiego/celtyckiego tertre (wzgórze). W drodze ewolucji i domestykacji w dość łatwy sposób z tertre mogło powstać Tatra. Tatra poza tym brzmi dość podobnie do polskiego Tatry. Skoro tatra to jedno wzgórze, to dlatego mamy Tatra Mountains (Góry Wzgórzowe [jakkolwiek by to nie brzmiało]). Teraz, chcąc zrezygnować z mountains, wystarczy dodać -s do Tatra i mamy Tatras, czyli Tatry (wzgórza).
Mnie jednak bardziej odpowiada polska nazwa bez żadnych modyfikacji, które bardziej od gór przypominają… czechosłowackie ciężarówki.

4 komentarze
  1. M
    • mrtom
  2. Miron
  3. Marta

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.