Rodzaje i stosowanie czasowników modalnych

Do czasowników modalnych należą:

can, could, may, might, must, ought to, will, would, shall, should, have to, need, dare, used to.

Większość czasowników modalnych w pytaniach i w przeczeniach zachowuje się następująco: w pytaniu czasownik modalny wstawiamy przed zaimkiem lub rzeczownikiem, zazwyczaj na początku zdania; He can swim –> Can he swim? W przeczeniu czasownik modalny łączy się z not; He can’t swim. Po czasowniku modalnym występuje bezokolicznik (swim, a nie np. swimming lub swam).




Tom should go home. = Tomek powinien iść do domu.
Tom shouldn’t go home. = Tomek nie powinien iść do domu (shouldn’t=should not).
Should Tom go home? = Czy Tomek powinien iść do domu?
When should Tom go home? = Kiedy Tomek powinien iść do domu?

can, could, be able to

Can oznacza umieć, potrafić, móc. Could jest formą czasu przeszłego. Forma be able to często jest tłumaczona jako być w stanie cos zrobić i może występować we wszystkich czasach.

I can swim ((Ja) umiem pływać).
My little sister can write and read (Moja siostra potrafi pisać i czytać).
Can I go out, Mum? (Czy mogę wyjść, mamo?).
– Yes, you can (Tak, możesz).
– No, you can’t! (Nie, nie możesz!).

W czasie przeszłym stosujemy could.

I could swim quite well when I was 12 years old.
(Umiałem pływać całkiem dobrze, kiedy miałem 12 lat).

My sister could ride a bike when she was 7.
(Moja siostra potrafiła jeździć na rowerze w wieku 7 lat).

Can często występuje przed czasownikami dotyczącymi zmysłów, np.

I can see / smell /feel / hear that. (Widzę / czuję / czuję przez dotyk / słyszę to).
I can see nothing interesting in this room.
(Nie widzę nic interesującego w tym pokoju).

Używając could możemy wyrazić się krytycznie wobec czyjegoś postępowania.

You could ask me before you borrow my car.
(Mógłbyś mnie pytać <o zgodę> przed pożyczaniem samochodu).

Jeśli czynność już została wykonana i chcemy kogoś skrytykować, to po could wstawiamy have oraz III formę czasownika.



You could have asked me before you borrowed my car.
(Mógłbyś mnie <wtedy> zapytać przed pożyczeniem samochodu).

Krytykę możemy wyrazić stosując również czasowniki: should/ought to i might.

Konstrukcja be able to oznacza być w stanie coś zrobić. Stosujemy tutaj formę być. W zależności od czasu wygląda ona następująco:

  • am/is/are (czas teraźniej szy – simple present)
  • have/has been (czas present perfect)
  • will be (czas przyszły – simple future)
  • was/were (czas przeszły – simple past)

I’ll be able to lift it (Będę w stanie to podnieść / Dam radę to podnieść; np. mam wystarczająco dużo siły; jestem silny, więc mogę to podnieść – mogę nie oznacza tutaj, że ktoś mi pozwala to podnosić).
I was able to lift it (Byłem w stanie to podnieść / Mogłem to podnieść).
Were they able to do this? (Czy byli w stanie to zrobić?).
Tom won’t be able to eat the sandwich (Tomek nie będzie w stanie zjeść tej kanapki). She was able to escape through the window. (Była w stanie/Udało jej się uciec przez okno).

W zdaniach twierdzących i pytających forma be able to odnosi się do pojedynczej czynności, a can/could do czynności ogólnej, powtarzającej się.

I can swim oznacza, że ogólnie umiem pływać, a I am able to swim, że umiem pływać, ale w danym czasie i danej sytuacji, np. tylko na tym, płytkim basenie albo np. tylko wtedy, gdy jestem pod opieką ratownika.
I could swim when I was 8 (Umiałem pływać, gdy miałem 8 lat).
I was able to swim across that river. (Byłem w stanie przepłynąć tamtą rzekę).

Formą przeczącą, która pochodzi od be able to jest forma be unable to (nie być w stanie czegoś zrobić).

I’m unable to lift it.
=I’m not able to lift it.
(Nie jestem w stanie/Nie mogę tego podnieść).

Przykładowe zdania:

  • Can / Be able to:
    She can speak four languages (Ona umie mówić w czterech językach).
    I can see her coming (Widzę, że <ona> idzie).
    Can you drive? (Umiesz jeździć samochodem?).
    The doctors are doing all that they can… (Lekarze robią co w ich mocy…)
    Tom can’t/isn’t able to eat hot meals (Tomek nie może jeść ciepłych posiłków).
    She couldn’t/wasn’t able to help me yesterday (Nie mogła mi wczoraj pomóc).
    Mike isn’t able to lift it (Mike nie jest w stanie tego podnieść).
    Mike won’t be able to repair my car.
    (Mike nie będzie w stanie naprawić mojego samochodu).
    Mike wasn’t able to swim across the river.
    (Mike nie był w stanie przepłynąć tej rzeki).
    an able child/student – zdolne, mądre dziecko/uczeń.

may, be allowed to, allow

May oznacza móc, mieć pozwolenie od kogoś, aby coś zrobić.

Be allowed to również oznacza mieć pozwolenie, lecz w odróżnieniu od may może być (w tym znaczeniu) stosowane również w czasie przeszłym i przyszłym. Forma przeszła od may – might służy do wyrażania prawdopodobieństwa.

I may smoke in here (Mogę / Mam pozwolenie, aby tutaj palić).
May I smoke in here? (Czy mogę tutaj palić?).
– No, you can’t / maynt* smoke in here (Nie, nie możesz tutaj palić).
*Forma mayn’t jest używana bardzo rzadko.

Zauważmy różnicę między czasownikiem may i can w odniesieniu do pozwolenia.
You may park here oznacza, że to ja pozwalam tobie tu parkować;
you can park here jest bardziej ogólne, nie sugeruje takiego znaczenia.
You may do it (Możesz to zrobić – ja tobie pozwalam).
You can do it (Możesz to zrobić – nie ma zakazu).

W odniesieniu do pozwolenia w przyszłości i przeszłości stosujemy zamiast may formę be allowed to. Aby przypomnieć sobie odmianę czasownika to be (być).

I was allowed to watch this film yesterday.
(Miałem pozwolenie / Wolno mi było obejrzeć wczoraj ten film).
My brother will be allowed to go out at midnight.
(Mój brat otrzyma pozwolenie, żeby wyjść / będzie mógł wyjść o północy).

W odniesieniu do teraźniejszości forma be allowed to może także być użyta, np.
Sue is allowed to be here with us.
(Susan ma pozwolenie / może być tutaj z nami).
Is Sue allowed to be here with us? Yes, she is. / No, she isn’t.
Sue isn’t allowed to be here with us.
(Susan nie ma pozwolenia / nie może być tutaj z nami).

Zwrot may as well tłumaczymy jako równie dobrze /właściwie.
Tom may as well go now.
(Tomek może równie dobrze teraz iść. / Właściwie Tomek może już iść; nie ma dla nas znaczenia czy pójdzie, czy zostanie).

Czasownik allow oznacza pozwalać na, np. He doesn’t allow smoking in his office (Nie pozwala palić w swoim biurze). Do you think Mum will allow you to go to Peter’s party? (Myślisz, że mama pozwoli ci pójść na imprezę do Piotra?).

Przykładowe zdania:

  • May / Be allowed to / Allow:
    You may/You are allowed to do it (Możesz/Masz pozwolenie, aby to zrobić). We aren’t allowed to/We can’t drink alcohol at home (Nie mamy pozwolenia/ Nie możemy/Nie wolno nam pić w domu alkoholu).
    You’re not allowed to talk during the exam (Nie wolno rozmawiać podczas egzaminu). Pets aren’t allowed in this hotel (Nie wolno wprowadzać zwierząt do hotelu). Is/Was he allowed to read your e-mails? (Czy ma/miał pozwolenie czytać twoje maile?). On Sundays I allow myself a box of chocolates (W niedziele pozwalam sobie na zjedzenie pudełka czekoladek).

must, have to

Must oznacza musieć. Może również oznaczać na pewno /z pewnością.

You must do your homework! (Musisz zrobić zadanie domowe!). Przymus wychodzi ze strony osoby mówiącej – Ja uważam, że musisz zrobić zadanie domowe.
I must clean up my room (Muszę posprzątać swój pokój; bo ja myślę, że trzeba posprzątać, a nie ktoś mi każe).
I must give it back (Muszę to oddać – bo ja tak sądzę).

Jeżeli przymus jest zewnętrzny, to stosujemy formę have to.
I have to give it back (Muszę to oddać – ktoś mi każe, jest taki nakaz).
I have to take two of these pills a day. (Muszę brać dwie tabletki dziennie – np. dlatego, że tak mi powiedział lekarz). Have to nie jest czasownikiem modalnym i wymaga stosowania operatorów – w zależności od typu zdania i czasu.

  1. She has to do it! (<Ona> musi to robić).
  2. She doesn’t have to do it! (Nie musi tego robić).
  3. Does she have to do it? (Czy musi to robić?).
  4. They have to work from 9 to 5 (Oni muszą pracować od 9 do 5).
  5. They don’t have to work from 9 to 5 (Oni nie muszą pracować od 9 do 5).
  6. Do they have to work from 9 to 5? (Czy oni muszą pracować od 9 do 5?).

Porównajmy dwa poniższe zdania:

Mama mówi do dziecka: You must wash your hands before eating!
(Musisz myć ręce przed jedzeniem! To jest zdanie mamy, ona tak sądzi)
Dziecko mówi do swojego brata: I have to wash my hands before eating.
(Dziecko wyraża nie swoją opinię, lecz zewnętrzny przymus)

Must jest często spotykane w pisemnych nakazach i instrukcjach, np.:
Students must have a valid student’s card.
(Uczniowie/Studenci muszą mieć ważną legitymację)

Możemy spotkać się również z formą have/has (not) got to lub potocznie gotta. Stosowana jest zazwyczaj w odniesieniu do pojedynczych akcji.

  1. I have to/I’ve got to read this book. (Muszę przeczytać tę książkę; mamy tu odniesienie do danej sytuacji, pojedynczej akcji, która musi być wykonana).
  1. Mike hasn’t got to go there, but he’s got to make a call. (Mike nie musi tam iść, ale musi zadzwonić).

Musieć w czasie przeszłym i przyszłym jest wyrażane formą have to.

I had to wait (Musiałem czekać).
I didn’t have to wait (Nie musiałem czekać).
Did you have to wait? (Czy musiałeś czekać?).
I will have to wait (Będę musiał czekać).
I won’t have to wait (Nie będę musiał czekać).
Will you have to wait? (Czy będziesz musiał czekać?).

  • Must może oznaczać sugestię.
    You must read this book!
    (Musisz przeczytać tę książkę; dlatego że, np. jest bardzo ciekawa).
    Tom must watch this film!
    (Tomek musi obejrzeć ten film! – sugerujemy Tomkowi obejrzenie filmu).
  • Must może oznaczać także pewność.
    He must know how to do it (On na pewno/z pewnością wie, jak to zrobić).
    Tom must live in France (Tomek na pewno mieszka we Francji / Jestem pewien, że Tomek mieszka we Francji).
    She must know the answer (Ona na pewno zna odpowiedź).

Jeżeli chcemy powiedzieć, że zdarzenie zachodzi w danym momencie (teraz), to po must wstawiamy be oraz dodajemy końcówkę -ing do czasownika (podobnie postępujemy w przypadku innych czasowników modalnych, np. should, could, might).

  1. He must be playing football now (Teraz on na pewno gra w piłkę).
  2. Peter must be reading now! (Piotr teraz na pewno czyta!).
  3. They must be swimming now (Oni na pewno teraz pływają).

Jeżeli chcemy powiedzieć, że coś na pewno stało się w przeszłości, to po must wstawiamy have (dla wszystkich osób) i stosujemy III formę czasownika. She must have seen me (Ona na pewno mnie widziała; tu mamy czas przeszły, więc dodaliśmy do czasownika modalnego have i III formę czasownika, see–>saw–>seen).

  1. Tom’s dad must have bought a new car.
    (Tata Tomka na pewno kupił nowy samochód).
  1. It must have been my teacher!
    (To na pewno był mój nauczyciel/To musiał być mój nauczyciel!).
  1. This wall must have been red.
    (Ta ściana na pewno była czerwona; w tym zdaniu występuje forma być <have been = była>).
  1. This car must have been bought by Peter!
    (Ten samochód na pewno został kupiony przez Piotra!
    Zauważmy, że zastosowaliśmy tutaj dodatkowo stronę bierną; forma to be <been> + III forma czasownika <bought>).

Uwaga: Formąprzeczącąod must jest mustn ’t. Nie oznacza ona jednak nie musieć, lecz nie wolno.
You mustn’t touch this button. (Nie wolno tobie dotykać tego przycisku).
Jeżeli chcemy wyrazić brak przymusu (nie muszę, nie musisz, nie musieliśmy itd.), to używamy formy have to poprzedzonej odpowiednim operatorem (w zależności od czasu) w formie przeczącej.
You don’t have to go there (Nie musisz tam iść).
You didn’t have to go there (Nie musiałeś tam iść).
You won’t have to go there (Nie będziesz musiał tam iść).
Sue doesn’t have to go to work on Sunday (Sue nie musi chodzić do pracy w niedzielę).

Czasownik must może być również stosowany w poniższych zwrotach:

  1. You must come and see me.
    (Koniecznie musisz mnie odwiedzić).
  2. You must have a read during your break.
    (Musisz <to> koniecznie przeczytać w czasie przerwy).
  3. It’s a must-win match. It’s a must-have T-shirt.
    (To jest mecz, który musimy wygrać. To jest koszulka, którą trzeba mieć. Must występuje tutaj w formie przymiotnika).
    Może również wystąpić jako rzeczownik złożony, np. a must-do, a must-have, a must-see. It’s this season’s must-have (To w tym sezonie trzeba mieć).
  4. It’s an absolute must.
    (To jest absolutna konieczność. Must występuje tutaj w formie rzeczownika – konieczność).

Przykładowe zdania:

  • Must / Have to:
    I must/I have to clean up my room (Muszę posprzątać swój pokój).
    I don’t have to/l needn’t feed my fish twice a day (Nie muszę karmić rybek dwa razy dziennie).
    I didn’t have to get up at 7 a.m. (Nie musiałem wstawać o 7 rano).
    Mr Smith must know how to do it. (Pan Smith na pewno wie, jak to zrobić).
    She must be at work (Na pewno jest w pracy)=I think she’s at work.
    Must I go with you? (Muszę z tobą iść?).
    You must be feeling very sad now (Na pewno czuj esz się <teraz> smutny).
    She must have left by now (Na pewno już wyjechała).
    He must have been lying all along (Na pewno kłamał od samego początku).

mustn’t

Mustn’t (must not) oznacza nie wolno.

  1. You mustn’t take it!
    (Nie wolno tobie tego brać).
  2. Sue mustn’t come into this room.
    (Nie wolno Sue wchodzić do tego pokoju).
  3. Tom and Peter mustn’t smoke in here!
    (Tomkowi i Piotrkowi nie wolno tutaj palić!).
  4. You mustn’t say things like that!
    (Nie wolno mówić takich rzeczy; nie wolno tobie (you) lub ogólnie nie wolno).
  5. You mustn’t steal.
    (Nie wolno kraść).

Zamiast formy mustn’t możemy zastosować formę be not to do sth, formę not to be allowed to do sth lub zwrot it is forbidden (Jest zakazane). W języku potocznym wyrażając zakaz częściej stosuje się can’t (nie można).

You mustn’t eat in this room. (Nie wolno tobie jeść w tym pokoju).
=You are not to eat in this room.
=You are not allowed to eat in this room.

He mustn’t open this door! (Nie wolno mu otwierać tych drzwi!).
=He is not to open this door! (On nie ma otwierać tych drzwi!).
=He isn’t allowed to open this door! (On nie ma pozwolenia, aby otwierać te drzwi!).

You mustn’t smoke in most public places.
=It is forbidden (j est zakazane) to smoke in most public places.

Young man, you are not to bother my daughter again!
(Młody człowieku, masz trzymać się z dala od moj ej córki!)

Mustn’t może być również zastosowane w znaczeniu nie zaleca się, jest niewskazane (=it is inadvisable).
You mustn’t go out if you’re not feeling well.
(Nie zaleca się, abyś wychodził <na dwór>, jeśli nie czujesz się dobrze).

Uwaga: Mustn’t wymawiamy przez s, a nie z. Jest to często popełniany błąd.

should, ought to

Should i ought to oznaczają powinno się.

You should help him (Powinieneś mu pomóc).
Tom should go to school (Tomek powinien pójść do szkoły).
Should I read this book? (Czy powinienem przeczytać tę książkę?).
Tom shouldn’t smoke (Tomek nie powinien palić).

Jeżeli chcemy powiedzieć, że zdarzenie zachodzi w danym momencie (teraz), to po should wstawiamy be oraz dodajemy końcówkę -ing do czasownika (podobnie postępujemy w przypadku innych czasowników modalnych, np. must, could, might).

  1. You should be doing your homework now!
    (Teraz powinieneś odrabiać zadanie domowe!).
  2. Mike should be listening to you now. (Mike powinien ciebie teraz słuchać).
  3. I shouldn’t be really telling you this. It’s a secret.
    (Nie powinienem ci tego naprawdę <teraz> mówić. To j est taj emnica).
  4. Shouldn’t you be working now?
    (Czy nie powinieneś teraz pracować?).

Aby utworzyć formę przeszłą, należy dodać do should czasownik have (dla wszystkich osób) i III formę danego czasownika (should have=should’ve).

  1. Tom should have written that e-mail.
    (Tomek powinien był / powinien wtedy <w przeszłości> napisać tego maila).
  2. You should have asked me first!
    (Powinieneś był najpierw zapytać!).
  3. We should have visited Paris while in France.
    (Powinniśmy byli odwiedzić Paryż podczas pobytu we Francji).
  4. I shouldn’t have been so nervous then.
    (Nie powinienem być wtedy taki nerwowy).
  5. Your dad shouldn’t have reacted this way.
    (Twój tata nie powinien był zareagować w ten sposób).

Jeśli chcemy podkreślić ciągłość i długość czynności w przeszłości, po czasowniku modalnym wstawiamy have been + czasownik z końcówką -ing.

You should have been reading all night! (Powinieneś był czytać całą noc!).

W języku bardziej formalnym zamiast should możemy zastosować formę ought to (czytaj /ot/). Często ought to stosujemy, gdy powinność jest narzucona przez ogólnie obowiązujące przepisy, reguły, nakazy – np. You ought to obey the rules (Powinieneś przestrzegać reguł/zasad).

  1. Sue ought to go with us (Sue powinna iść z nami).
  2. John ought to wait for us (Janek powinien zaczekać na nas).
  3. We oughtn’t to read this (Nie powinniśmy tego czytać).
  4. You oughtn’t to have opened the letter.
    (Nie powinieneś był otwierać listu – tutaj mamy czas przeszły, więc podobnie jak w przypadku czasownika should, dodaliśmy have i III formę czasownika)
  5. Your sister oughtn’t to have told you about it.
    (Twoja siostra nie powinna była mówić tobie o tym).
    Forma przecząca oughtn’t jest obecnie bardzo rzadko używana.

Czasownik should może być również zastosowany w zdaniu warunkowym zamiast if.

Should he phone, tell him that I’m on leave.
=If he phones, tell him that I’m on leave.
(Gdyby <przypadkiem> zadzwonił, powiedz mu, że jestem na urlopie).
Should you have any questions, please call us on…
(Jeśli będą Państwo mieli jakieś pytania, prosimy dzwonić pod numer…)

Przykładowe zdania:

  • Should / Ought to:
    You should be polite (Powinieneś być grzeczny).
    She shouldn’t park her car in this area.
    (Nie powinna parkować samochodu w tej okolicy).
    She shouldn’t have stopped doing it.
    (Nie powinna była przestawać tego robić).
    You ought to try harder (Powinieneś bardziej się postarać).
    You ought not to complain so much (Nie powinieneś tak dużo narzekać).

need, needn’t have

Need oznacza potrzebować, wymagać, musieć.
I need to learn more.
(Muszę / Powinienem / Zachodzi taka potrzeba, abym się więcej uczył).

She needs to learn more.
(Zauważmy, że need w zdaniach twierdzących zachowuje się jak zwykły czasownik i przyjmuj e końcówki; tutaj s dla trzeciej osoby liczby poj edynczej).

Need I tell him about it? (Czy muszę mu o tym powiedzieć?).
Need she ask you? (Czy <ona> musi ciebie pytać? / Czy istnieje taka potrzeba, aby ciebie pytała?).
I needn’t* do this task (Nie muszę robić tego zadania).

*Amerykanie rzadko używają formy needn t. Stosują raczej don’t/doesn’t need to, patrz: poniżej.

Need może również występować jako zwykły czasownik, a nie tylko jako czasownik modalny, np.:

I don’t need to read it (Nie muszę tego czytać).
I won’t need to read it (Nie będę musiał tego czytać).
I didn’t need to read it (Nie musiałem tego czytać).
W takim przypadku stosujemy taką budowę zdania, którą określa dany czas gramatyczny.

Aby utworzyć formę przeszłą, należy dodać do czasownika modalnego have i III formę czasownika. Forma needn’t have sugeruje, że niepotrzebnie coś zostało wykonane.

  1. I needn’t have done this task.
    (Niepotrzebnie zrobiłem to zadanie; stosujemy have i III formę czasownika).
  2. You needn’t have taken an umbrella, because it didn’t rain.
    (Niepotrzebnie brałeś parasol, ponieważ nie padało).
  3. My dad needn’t have asked me.
    (Mój tata niepotrzebnie mnie pytał / nie musiał mnie pytać).
  4. Mike needn’t have bought it. (Mike niepotrzebnie to kupił).

Czasownik need można także tłumaczyć jako wymagać, trzeba, istnieje potrzeba, aby… W takim przypadku po need stosujemy stronę bierną lub czasownik w formie gerund (z końcówką -ing).

Your hair needs to be cut.
=Your hair needs cutting.
(Twoje włosy wymagają /dosł. „potrzebują” obcięcia / należy obciąć).
This fence needs to be painted.
=This fence needs painting.
(Ten płot „wymaga” pomalowania / trzeba pomalować).

Czasownika need używamy w konstrukcji There is no need to… (Nie ma potrzeby / Nie trzeba).

There’s no need to buy another car. (Nie ma potrzeby kupowania kolejnego samochodu).
There’s no need to go there. (Nie ma potrzeby, żeby tam iść).

Inne przykłady zastosowania need:

  1. Tom is in need – Tomek jest w potrzebie.
  2. Your signature is needed – Potrzebny jest twój podpis.
  3. A friend in need is a friend indeed – przysfowie: Prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie.
  4. If need be = If it is necessary – Jeśli jest to konieczne / Jeśli zajdzie taka potrzeba / W razie potrzeby. In times of need – W potrzebie.
  5. Needy = poor – biedny, ubogi. The needy – ubodzy.
  6. That’s all I need! – Tego mi tylko potrzeba!
  7. energy/manpower needs – zapotrzebowanie na energię/siłę roboczą

Przykładowe zdania:

  • Need / Needn’t (have):
    I need to learn more (Powinienem/Muszę się więcej uczyć).
    This house needs renovating (Ten dom wymaga remontu).
    The figures need careful checking (Należy dokładnie sprawdzić te liczby).
    Does he need to sign the form? (Czy on musi podpisać formularz?).
    You needn’t have taken him with you (Niepotrzebnie go wziąłeś ze sobą).
    I needn’t have worn a coat (Niepotrzebnie włożyłem płaszcz).