Zastosowanie mowy zależnej

Mowe zalezna stosujemy, gdy chcemy przekazać, co powiedział ktos inny (np. On powiedział, ze jego siostra…; Mój kolega chciał zapytas, czy…) – jezeli relacjonujemy czyjas wypowiedz, nie przytaczamy jej dosłownie. Czesto jednak zastosowanie struktury mowy zaleznej wynika nie z relacjonowania czyjejs wypowiedzi, a z zastosowania wprowadzenia do zdania w czasie przeszłym, np. Nobody knew where she had lived before (cofnelismy czas mimo tego, ze nie relacjonujemy czyjejs wypowiedzi, lecz mamy tutaj wprowadzenie w czasie przeszłym (nobody knew).=Nikt nie wiedział gdzie mieszkała wczesniej).




Zamiana okoliczników, operatorów i czasów w mowie zależnej

Zamiana okoliczników (oraz innych wyrazen zwiazanych z czasem i miejscem)

  • tomorrow (jutro) –> the following day (nastepnego dnia)
  • the next day (nastepnego dnia)
  • today (dzisiaj) –> that day (tamtego dnia)
  • now (teraz) –> then (wtedy); (at that time)
  • yesterday (wczoraj) –> the previous day (poprzedniego dnia)
  • the day before (dzien wczesniej)
  • two weeks ago (dwa tygodnie temu) –> two weeks before/earlier (…wczesniej)
  • so far, yet (jak dotad, jeszcze) –> by then (do tamtej pory)
  • last year (w zeszłym roku) –> the previous year (poprzedniego roku, rok wczesniej)
  • next (week); w przyszłym tygodniu –> the following (week)
  • it / this (to) –> that (tamto)
  • these (te, ci) –> those (tamte, tamci)
  • here (tutaj) –> there (tam)

Uwaga: Jesli zdanie w mowie niezaleznej odnosi sie do tego samego czasu, miejsca lub sytuacji co zdanie w mowie zaleznej, to nie zmieniamy okoliczników czasu i miejsca, a nawet, w wyjatkowych sytuacjach, nie musimy zmieniać czasu gramatycznego, np.:

‘I wrote this e-mail today,’ she said. –> She said she had written that e-mail today (jesli nadal jest ,,dzisiaj”).

‘I saw it here,’ said Mike. –> Mike said he had seen it here. (jesli jestesmy w tym samym miejscu, w którym Mike to widział). ‘Is she coming?’ he asked me. –> He asked me if she is coming (jesli odnosimy sie do trwajacej obecnie sytuacji, np. w tym zdaniu: osoba, o która pytamy jeszcze nie przyszła; nie bedzie jednak błedem, jesli zamienimy is na was). ‘What car does she have?’ he asked me. –> He asked me what car she has. (jesli nadal ma ten sam samochód; had równiez jest poprawne).



Zamiana czasowników/operatorów

  • is/am –> was
  • are –> were (lub was – w przypadku zamiany osoby na I, he, she, it)
  • will/shall –> would
  • has/have –> had
  • don’t/doesn’t –> didn’t
  • did(n’t) –> had(n’t) + III forma czasownika
  • was(n’t)/were(n’t) –> had(n’t) been
  • can –> could
  • may –> might
  1. ‘I will buy a car,’ he said.
    (,,Kupie samochód”, powiedział).
    He said (that) he would buy a car.
    (On powiedział, ze kupi samochód; will zamieniamy na would). Zauwazmy, ze zamieniamy równiez osobe (w tym przypadku I na he).
  2. ‘I am hungry,’ she said –> She said she was hungry; am –> was.
  3. ‘Tom wasn’t there,’ my dad said –> My dad said Tom hadn’t been there; was(n’t)/were(n’t) –> had(n’t) been.
  • I forma czasownika (czas simple present, zdanie twierdzace) –> II forma czasownika (czas simple past)
    play –> played (do czasownika dodajemy -ed/d)
    swim –> swam (jesli czasownik jest nieregularny, sprawdzamy jego forme w drugiej kolumnie tabeli czasowników nieregularnych)
    ‘I play computer games every day,’ he said.
    (Czas simple present, zdanie twierdzace, czasownik w bezokoliczniku typu bare infinitive – niepoprzedzony słówkiem to).
    He said he played computer games every day.
  • II forma czasownika (czas simple past, zdanie twierdzace) –> had + III forma czasownika (czas past perfect)
    play –> had played (do czasownika dodajemy -ed/d)
    swim –> had swum (jesli czasownik jest nieregularny, sprawdzamy jego forme w trzeciej kolumnie tabeli czasowników nieregularnych)
    ‘I played computer games every day,’ he said.
    (Czas simple past, zdanie twierdzace, czasownik w bezokoliczniku typu bare infinitive – niepoprzedzony słówkiem to).
    He said he had played computer games every day.

Podsumowujac, czasy typu present zamieniamy na czasy typu past, np. czas simple present na czas simple past, czas present perfect na czas past perfect, present continuous na past continuous. Czas past simple zamieniamy na czas past perfect.

Zamiana czasu/czasownika nie zachodzi:

  1. Jesli zdanie wyraza ogólna prawde (np. Water boils at 100 degrees Celsius. He said water boils at 100 degrees Celsius).
  2. Gdy czasownik modalny jest w drugiej formie (would, should, might, could, np. ‘You shouldn’t smoke,’ he said. –> He said I shouldn’t smoke. ‘I would do it,’ said Bill. Bill said to me he would do it/that).
  3. Jezeli zdanie jest w czasie past perfect lub past perfect continuous, np. ‘When I arrived David had just left,’ she said.
    She said when she arrived David had just left.
    albo w czasie past continuous, np. ‘I was reading a book,’ he said.
    He said he was reading a book.
    Jezeli zdanie jest złozone z czasu past continuous i past simple, to nie zmieniamy równiez czasu past simple (nie jest jednak błedem, jesli zamienimy go na czas past perfect).
    ‘When I saw them they were playing football,’ he said.
    He said that when he saw them they were playing football.
    Czas past continuous mozna zamienić na past perfect continuous, jezeli chcemy podkreslić, ze dana czynnosć sie zakonczyła.
    ‘My dad was thinking of selling his car but he has decided not to,’ she said.
    She said that her dad had been thinking of selling his car but had decided not to.
  4. Jesli nadal dzieje sie to, co ktos przekazuje (np. trzesienie ziemi nadal trwa: He said there is an earthquake in Los Angeles; is a nie was).
  5. W drugim i trzecim okresie warunkowym, np. If I were you, I would buy it.
    He said (that) if he were me, he’d buy that (II okres warunkowy). If I had called you yesterday, you’d have known about the test.
    He said if he had called me the day before, I would have known about the test (III okres warunkowy) oraz w mieszanych okresach warunkowych.
  6. Jezeli wprowadzenie do mowy zaleznej jest w czasie innym niz przeszły (np. I do my homework every day. He is saying he does his homework every day. I like cats. He has said he likes cats).
    He is saying – czas present continuous. He has said – czas present perfect.
  7. Po konstrukcjach would rather (woleć cos od czegos), had better (lepiej bedzie, jesli), wish (załować, ze), it’s (high) time (juz (najwyzszy) czas). ‘You’d better wait,’ he said. (,,Lepiej bedzie, jesli zaczekasz”, powiedział)
    He said I’d better wait.
    ‘I wish I lived in Cracow,’ he said.
    (,,Szkoda, ze nie mieszkam w Krakowie, powiedział”).
    He said he wished he lived in Cracow.
  8. Nie zamieniamy czasownika must, jezeli oznacza na pewno; He must live near here! (Na pewno on gdzies tutaj mieszka!).
    He said he must live near here lub jesli oznacza intencje, np. We must have a party!
    He said they must have a party.
    W przeciwnym wypadku  must zamieniamy na had to lub  would haue to (would have to – w odniesieniu do przyszłosci). ‘You must take these pills,’ said the doctor.
    The doctor said I had to take these pills.
    (Zdanie †he doctor said I must take these pills jest równiez poprawne).
    Nie zamieniamy zazwyczaj formy mustn’t (nie wolno), np. You mustn’t take it home. –> He said I mustn’t take it/that home. Spotkać sie mozna jednak z zamiana mustn’t na was/were not allowed to. –> He said I wasn’t allowed to take it/that home.
  9. Nie zamieniamy formy needn’t (nie musies), chyba ze odnosi sie do przyszłosci, i formy used to (np. I used to live here <Zwykłem tu mieszkas>.
    He said he used to live here/there).

Zdania twierdzące i przeczące w mowie zależnej

W zdaniach twierdzacych i przeczacych zamieniamy czas na bardziej przeszły. Zamieniamy równiez operatory i okoliczniki czasu oraz miejsca.

‘I will buy a car,’ he said. (,,Kupie samochód’’, powiedział). –> He said he would buy a car.
((On) powiedział, ze kupi samochód; will zamieniamy na would).

‘Tom is hungry,’ he said. –> He said Tom was hungry (is –> was).

‘We don’t like cats,’ my parents said. –> My parents told me (that) they didn’t like cats (don’t –> didn’t).

‘My mum can’t cook,’ my friend told me. –> My friend told me (that) his mum couldn’t cook (can/can’t –> could/couldn’t).

‘That house has been sold,’ Mark told us. –> Mark told us that house had been sold (have/has –> had).

‘I met her in Warsaw,’ she said. –> She said she had met her in Warsaw.

(czas past simple zamienilismy na past perfect <had + III forma czasownika; meet/met/met>)

‘Betty is reading a book and her dad is watching TV,’ Sue told him. –> Sue told him (that) Betty was reading a book and her dad was watching TV. (is –> was; w zdaniach złozonych zamieniamy oba zdania składowe).

Inne przykJady zdan twierdzacych i przeczacych:

  1. She is strong. –> He said she was strong.
  2. I like him very much. –> He said he liked him very much.
  3. She had three cars. –> He said she had had three cars.
    (operatorem czasu past perfect jest had + III forma czasownika have <had>).
  4. We didn’t paint it! –> He said they hadn’t painted it/that!
  5. Sue will sing this song. –> He said Sue would sing this/that song.
  6. Mike doesn’t live in Warsaw. –> He said Mike didn’t live in Warsaw.
  7. My brother has just eaten an apple. –> He said his brother had just eaten an apple.
  8. Her dad hasn’t woken up yet. –> He said her dad hadn’t woken up by then.
  9. That dog was uery hungry. –> He said that dog had been very hungry.
  10. I don’t have any money. –> He said he didn’t have any money.

Zdania pytające w mowie zależnej

W zdaniach pytajacych, podobnie jak w zdaniach twierdzacych i przeczacych, zmieniamy czas na bardziej przeszły, a ponadto stosujemy konstrukcje zdania twierdzacego. Gdy mamy słówko pytajace (where, when, which, why, how…), to je przepisujemy, a jesli go nie ma, wstawiamy if lub whether (czy).

‘Does she have a car?’ I asked her brother. (,,Czy ona ma samochód?”, zapytałem jej brata). –> I asked her brother if she had a car (cofnelismy czas (simple present na simple past; have/has –> had), wstawilismy if (czy) i zastosowalismy konstrukcje zdania twierdzacego).

Do you like animals?’ he asked me. (,,Czy lubisz zwierzeta?’’ – zapytał mnie). –> He asked me if I liked animals (cofnelismy czas (simple present na simple past), wstawilismy if (czy), zastosowalismy zdanie twierdzace i zmienilismy osobe).

Has Tom done his homework yet?’ Tom’s mum asked me. –> Tom’s mum asked me if Tom had done his homework.

‘Did she send the e-mail yesterday?’ I asked him. –> I asked him if she had sent the e-mail the day before (czas past simple zamieniamy na past perfect).

Where have you been?’ she asked me. –> She wanted to know where I had been (słówko pytajace <where> przepisalismy, a czas present perfect zamienilismy na past perfect; have/has–>had).

‘What is your name?’ he asked me. –> He asked me what my name was.

He asked, ‘Why are you looking at me?’ –> He asked why I was looking at him (present continuous zamieniamy na past continuous).

‘How many cars do you have?’ he asked. –> He asked how many cars I had.

‘Why haven’t you painted the door?’ my dad asked me. –> My dad asked me why I hadn’t painted the door.

Inne przyklady zdan pytajacych:

  1. Do you go to school? –> He asked me if I went to school.
  2. Does your dad like me? –> He asked me if my dad liked him.
  3. Have they put it on the desk? –> He asked me if they had put it on the desk.
  4. Did he live in Poland then? –> He asked me if he had lived in Poland then.
  5. Were you ready yesterday? –> He asked me if I had been ready the day before/ the previous day.
  6. Are you OK? –> He asked me if I was OK.
  7. When will it happen? –> He asked me when it would happen.
  8. Where did you meet your cousin? –> He asked me where I had met my cousin.
  9. How many tickets has she bought? –> He asked me how many tickets she had bought.
  10. What did Susan say? –> He asked me what Susan had said.

Rozkazy, prośby, sugestie w mowie zależnej

W formach twierdzacych rozkazów, nakazów, prósb lub sugestii stosujemy to przed czasownikiem. W formach przeczacych wstawiamy przed czasownikiem not to. Najczesciej stosujemy czasowniki tell (powiedzieć), ask (poprosić), say (mówić), order (rozkazywać, nakazać) i suggest (sugerować).

Close your book!’ (Zamknij swoja ksiazke!). Mamy tutaj formg nakazu. –> He told me to close my book. (Powiedział mi, abym zamknał swoja ksiazke).

Don’t come in, OK?‘ –> He asked me not to come in.
albo –> He told me/He said not to come in.

‘Don’t smoke in here!’ he shouted at me. –> He ordered me not to smoke.

‘Don’t shout!’ she told me. –> She told me not to shout.

‘Will you open the door, please?’ he asked. (to jest prosba, a nie zwykłe pytanie). –> He asked me to open the door.

‘Could you read this text?’ he asked me. –> He asked me (poprosił mnie) to read that text.

‘Please, stay with me a little longer,’ said Tom. –> Tom asked us to stay with him a little longer.

‘Let’s go to the cinema!’ he said. –> He suggested (zasugerował) going to the cinema.
(Zauwazmy, ze nie wstawiamy po suggest słówka to. Do czasownika po suggest dodajemy koncówke -ing).

‘Why don’t we take your little brother with us?’ –> He suggested taking my little brother (with us)
albo –> He suggested (that) my little brother should be taken (with us).

Inne przyklady rozkazów, prósb, sugestii:

  1. Read it aloud. –> He told me to read it aloud.
  2. Take some money. –> He told me to take some money.
  3. Don’t touch it! –> He told me not to touch it.
  4. Don’t watch this film. –> He told me not to watch that film.
  5. Will you try? –> He asked me to try.
  6. Please bring me some salt.
    –> He asked me to bring him some salt.
    –> He asked for some salt.
    –> (He asked me if I could bring him some salt).
  7. Let’s wait a little bit longer for him.
    –> He suggested waiting a little bit longer for him.
    –> He suggested (that) we should wait a little bit longer for him.
  8. Why don’t we visit Jane?
    –> He suggested visiting Jane.
    –> He suggested (that) we should visit Jane.

Stosowanie różnych czasowników wprowadzających w mowie zależnej

Oprócz czasowników say, tell, ask, order mozemy stosować równiez inne, np. add (dodać), admit (przyznać), advise (poradzić), agree (zgodzić sie), deny (zaprzeczać), insist (nalegać), urge (namawiać), want (chcieć) itd. Przeanalizujmy ponizsza tabele.

Przykład wprowadzenia Tłumaczenie Forma bezokolicznika
He accused…

(me of doing it)

Oskarzył…

(mnie o zrobienie tego)

accuse
He added that… Dodał, ze… add
He admitted that… Przyznał, ze… admit
He advised me to…

(see a doctor)

Poradził mi…

(abym poszedł do lekarza)

advise
He assured us that… Zapewnił nas, ze… assure
He begged (for)…

(for some money)

Błagał (o)…

(o troche pieniedzy)

beg
He claimed that… Uwazał, ze… claim
He complained (that)… Narzekał… complain
He explained (that)… Wyjasnił… explain
He insisted on…

(my/me doing it)

Nalegał…

(abym to zrobił)

insist
He muttered (that)… Mamrotał… mutter
He offered to / promised to

/ refused to… (help me)

Zaoferował / obiecał

/ odmówił… (pomocy)

offer / promise

/ refuse

He promised (that)… Obiecał, ze… promise
He remarked that…

He remarked on…

Zauwazył, ze…

Zrobił uwage na temat…

remark
He reminded me to… Przypomniał, abym… remind
He replied (that)… Odpowiedział… reply
He thanked me (for)… Podziekował mi (za)… thank
He warned me… (not to)

(not to help Jane)

Ostrzegł mnie… (zeby nie)

(zeby nie pomagas Jane)

warn
He was surprised that… Był zaskoczony tym, ze… be surprised
He whispered that… Powiedział szeptem, ze… whisper

‘He stole my car,’ said Bill. –> Bill accused him of stealing his car.
(Bill oskarzył go o kradziez swojego samochodu; po czasowniku accuse wstawiamy zaimek, nastepnie of i czasownik z koncówka -ing).

She said, ‘They must do it.’ –> She insisted on them/their doing that.
(<Ona> nalegała, aby <oni> to zrobili; po czasowniku insist wstawiamy on, nastepnie mozemy wstawić zaimek, a po nim – czasownik z koncówka -ing).

‘No, I won’t help you!’ said Sue. –> Sue refused to help me. (Sue odmówiła mi pomocy).

‘Isn’t she lovely!’ he shouted. –> He loudly remarked on how lovely she was.

‘Don’t forget to take an umbrella!’ he said. –> He reminded me to take an umbrella. (Przypomniał mi o wzieciu parasola).

‘Don’t you like coffee?’ she asked. –> She was surprised that I didn’t/don’t like coffee. (Była zaskoczona, ze nie lubie kawy; mozemy nie zmieniać czasu i zastosować don’t, jesli czynnosć dotyczy obecnej sytuacji – np. nadal nie lubie kawy).

‘I’m sure he has a cat and he also has a dog’ – he said quietly. –> He whispered that his friend had a cat and added that he also had a dog. (Powiedział szeptem, ze jego kolega ma kota, i dodał, ze ma równiez psa).

Uwaga: Czesto w jezyku potocznym, mówionym, wprowadzamy czyjas wypowiedz uzywajac czasu past continuous.

Peter was just saying that he’d like to go there with us. (Piotr własnie mówił/powiedział, ze chciałby pójss tam z nami).

Zapamietajmy równiez, ze czasowniki say, tell i ask czesto spotykane sa w nastepu-jacych kolokacjach:

  • say: say good morning (powiedzieć dzien dobry), say something (cos powiedzieć), say so (tak mówić), say no more (nic wiecej nie mówić), say for sure (powiedzieć na pewno), have a say (mieć cos do powiedzenia), say yes/ say no (zgodzić sie/nie zgodzić sie), it says on the sign… (jest napisane na znaku…), say you won… (powiedzmy, ze wygrałes…)
  • tell: tell the truth (mówić prawde), tell a lie (skłamać), tell sb the time (powiedzieć, która jest godzina), tell a story (opowiedzieć cos), tell sb a secret (zdradzić komus sekret), tell sb the way (powiedzieć komus, jak sie gdzies dostać), tell sb’s fortune (przepowiadać komus przyszłosć), tell the difference (rozróznić cos), tell sb apart (rozróznić kogos), I tell you what… (wiesz co,…).
  • ask: ask a favour (prosić o przysługe), ask the time (zapytać o godzine), ask a question (zadać pytanie), ask the price (zapytać o cene), ask sb out to dinner (zapraszać kogos na obiad <do restauracji>).

Inne wyrażenia w mowie zależnej

He shouted ‘Wow!’ –> He gave an exclamation* of… / He gave a shout of… (Głosno wyraził…) surprise (zaskoczenie, zdziwienie) / satisfaction (satysfakcje) / delight (radosć, zachwyt) / relief (ulge)…

‘Disgusting!’ he said. –> He gave an exclamation of disgust (wstret).

‘Great!’ she shouted. –> She expressed the feeling of happiness/joy (szczescie/radosć). –> She gave a shout for joy.

‘Good luck and thank you!’ he said. –> He wished me luck and thanked me. (Zyczył mi zdrowia i podziekował).

‘Damn!’ he said. –> He swore (Przeklał) albo –>  He swore loudly (Głosno przeklał).

‘Can you swim?’ he asked me and I said ‘No’. –> He asked me if I could swim and I said I couldn’t.

‘Let them complain!’ (A niech narzekaja!). –> Tom expressed indifference (to their complaints). (Tomek wyraził obojetnosć <w stosunku do ich narzekan>).
Tom said he didn’t care if they complained. (Tomek powiedział, ze nie obchodzi go to, czy narzekaja).

‘Shall I open the window?’ he asked. –> He offered to open the window (Zaproponował, ze otworzy okno).

*obecnie rzadziej uzywane; czesciej: np. He expressed his delight.

Prawda i fałsz w mowie zależnej

Ciekawym aspektem mowy zaleznej jest mozliwosć wyrazenia własnej opinii na temat czyjejs wypowiedzi. Jesli wprowadzajac wypowiedz cofniemy czas (a jest to taki przypadek mowy zaleznej, w którym nie powinnismy go zmieniać, np. prawda ogólna), bedzie to oznaczać, ze z dana wypowiedzia sie nie zgadzamy, uwazamy, ze jest nieprawdziwa.

‘Two plus two is five,’ said Tom He said two plus two was five.

(Nie powinnismy zmieniać czasu na bardziej przeszły, jesli mówimy o prawdach ogólnych, ale w tym przypadku nie zgadzamy sie z wypowiedzia Tomka (2+2=4, a nie 5), wiec cofnelismy czas z present simple na past simple).

‘Elephants are small animals,’ said Bill. Bill said elephants were small animals!