Dlaczego po “q” jest “u”?

Na pewno zauważyliście, że w większości słów, w których jest litera “q” występuje ona w parze z “u”, np. quit, quick, antique, question, request, itd. Dlaczego tak jest? Skąd to się wzięło? Postaram się to wyjaśnić poniżej.




Aby opowiedzieć opowieść o “qu” od początku trzeba cofnąć się do czasów, kiedy to jeszcze o takim języku, jak angielski nie było mowy. W dużym skrócie (bo nas interesuje przecież angielski) wszystko zaczęło się od Fenicjan, którzy tak, jak w przypadku innych języków semickich (hebrajski, arabski) mieli dwa symbole oddające dźwięk “k”. Interesuje nas w tym miejscu przede wszystkim jeden z nich, tj. qop (co nota bene znaczy małpa). Występował on głównie przed samogłoskami “o” i “u”.

Od Fenicjan symbol ten przejęli Grecy, pod nazwą “qoppa” lub “koppa”. Grecy jednak uznali, że jest im ten symbol niepotrzebny, bo nie mają takiego dźwięku. Wycofano go już ok. 400 r. p.n.e. Niemniej w międzyczasie Etruskowie  zdążyli pożyczyć sobie koppę i podobnie do Fenicjan używali jej przed “o” lub “u”.

Następnie koppa przywędrowała do Rzymu. Jednak uległa transformacji w “q” i była używana tylko przed “u”. Takie zestawienie było zapisywane jako “qv”, ponieważ w klasycznej łacinie “v” to samogłoska.

Teraz spójrzmy na staroangielski. Jeśli przyjrzymy się uważnie, to dostrzeżemy, że ów dźwięk był obecny. Zapisywano go jednak jako “cw”, stąd np. staroangielska królowa (queen) to cwen.

Francuzi, którzy kontynuowali łacińską tradycję stosowali “qv”, które zmieniło się w “qu”. I tak na skutek Inwazji Normanów, francuska pisownia zaczęła oddziaływać na staroangielski. “Cw” zostało wyparte przez “qu”.

Jak widać, gdyby nie Francuzi, to w angielskim całkiem dobrze miałoby się “cw” zamiast “qu”. Czy dziękować Normanom, czy mieć do nich pretensje? To pozostawiam subiektywnemu osądowi.

PS. Warto pamiętać, że są słowa z “q”, po którym “u” nie występuje. (np,. burqa, faqir, qintar)  Są to jednak zapożyczenia głównie z arabskiego, hebrajskiego, chińskiego i inukitut… Dociekliwy czytelnik może zapytać, dlaczego po “q” nie ma “u” skoro napisałem, że historia “qu” sięga języków semickich. Odpowiedź jest dość prosta: samodzielne “q” to transkrypcja tego drugiego dźwięku oddającego “k”, tj. “k” gardłowe.

2 komentarze
  1. ioreta
  2. mrtom

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.