Angielskie sufiksy (przyrostki)

Przygotowałem zestawienie, jeśli nie wszystkich, to większości sufiksów w języku angielskim. Przed Wami wykaz końcówek, których używa się do tworzenia poszczególnych części mowy: rzeczowników, przymiotników, przysłówków i czasowników. Wykaz ten, wraz ze szczegółowym opisem, może okazać się przydatny dla wszystkich, którzy chcą usystematyzować swoją wiedzę z zakresu słowotwórstwa lub chcą mieć ogląd systemu sufiksów.




Niech nikogo nie przeraża spora ilość materiału. Możecie zawsze zaglądać pod ten adres, kiedy tylko będzie to konieczne lub po prostu wydrukujcie tę listę.

Zebrany i opisany przeze mnie materiał został podzielony na 4 następujące tabele:

  • Rzeczowniki
  • Przymiotniki
  • Przysłówki
  • Czasowniki

Rzeczowniki



Sufiks Znaczenie Przykłady
– a Sufiks oznaczający tlenek pierwiastka chemicznego w temacie. alumina, ceria, thoria
– acy Sufiks przy rzeczownikach wyrażających jakość, stan , urząd itp. fallacy, papacy, legacy, delicacy, piracy
– ad Obecny w zapożyczeniach z greki, nazywających jednostki składające się na określoną liczbę.Wskazywać może także na „pochodzenie”, „związek” z czymś. dyad, triadOlympiad, oread
– ade Pojawia się w rzeczownikach nazywających czynność, proces lub osobę. Występuje w zapożyczeniach z francuskiego i czasami hiszpańskiego.  Także dodawany do angielskich tematów.Używany także w nazwach napojów zrobionych z określonych owoców – cytrusów.

Może być sufiksem kolektywnym (jak –ad).

cannonade, fusillade, renegadeblockade, escapade, masquerade

lemonade

decade

– age Tworzy rzeczowniki masowe lub abstrakcyjne z różnych części mowy. Początkowo używany we francuskim. Oznacza „ogół”, „proces”, „rezultat” i in. coinage, peerage, trackage, coverage, breakage, spoilage
– al Tworzy rzeczowniki z czasowników głównie francuskich i łacińskich.Wskazuje też, że związek posiada grupę aldehydową. denial, refusalchloral
– an (-ian) W rzeczownikach osobowych, głównie z francuskiego, nazywa osobę, która czymś się zajmuje, robi coś, pracuje z tym, co zawarte w temacie rzeczownika. Najbardziej słowotwórczy jest z rzeczownikami zakończonymi na -ic. comedian, grammarian, historian, theologian, electrician, logician, technician
– ana (-iana) Tworzy rzeczowniki nazywające zbiór jakichś rzeczy, np. sprzętów domowych, dzieł sztuki, książek, map lub opisów takich zbiorów, jak bibliografia. Wszystkie one wiążą się z jakimś miejscem, osobą, okresem, zawartym w temacie. Americana, Shakespeareana, Victoriana
– ance Używany w tworzeniu  rzeczowników albo z przymiotników, albo czasowników. brilliance, appearance
– ant Tworzy rzeczowniki (ale i przymiotniki) z czasowników. Oryginalnie występujący w słowach francuskich i łacińskich. Używany w określeniach osób, uczestniczących we wszelkich formalnych procedurach. W terminologii technicznej występuje w nazwach środków chemicznych. tenant, defendant, applicant, contestantpropellant, lubricant, deodorant
– arian Tworzy rzeczowniki osobowe z rzeczowników lub przymiotników zakończonych na –ary.  Określają one osoby, które popierają lub praktykują jakąś doktrynę, teorię. Librarian, proletarian, Rotarian, seminarian, sexagenarian
– art, -ard Tworzy rzeczowniki odnoszące się do osób, które regularnie zajmują się czymś lub czymś (zgodnie z tematem) się charakteryzują. Obecnie zazwyczaj daje wydźwięk pejoratywny. coward, dullard, drunkard, wizard, braggart
– ary Występuje w zapożyczeniach z klasycznej i średniowiecznej łaciny. Także w przymiotnikach, ale i w rzeczownikach osobowych i m.in. odnoszących się do pojemników i miejsc. notary, secretary, library, glossary, rosary
– ate Używany w zapożyczeniach z łaciny. Rzeczowniki często też funkcjonują jako przymiotniki i czasowniki. advocate
– cle Obecny w zapożyczeniach z francuskiego i łaciny. Początkowo występował w zdrobnieniach, a później w adaptacjach słów zapożyczonych bezpośrednio z łaciny lub neo-łaciny.W łacinie służył do tworzenia z czasowników rzeczowników określających miejsce lub sposób wykonywania czynności. article, conventicle, corpuscle, particlecubicle, receptacle, vehicle
– cule Wariant sufiksu – cle animalcule, molecule, reticule, ridicule
– cy Używany do tworzenia rzeczowników abstrakcyjnych z przymiotników mających w temacie –t, -te, -tic, -nt.Czasami tworzy rzeczowniki oznaczające czynność. Także oznaczające rangę lub stanowisko. Democracy, accuracy, expediency, stagnancy, lunacyvacancy, occupancy

captaincy, magistracy

– dom Tworzy rzeczowniki odnoszące się do posiadłości, zbioru osób, rangę kingdom, officialdom, earldom
– ea Obecny w zapożyczeniach z łaciny. cornea
-ectomy Oznacza „wycięcie” elementu zawartego w temacie. tonsillectomy
– ee Tworzy z czasowników przechodnich rzeczowniki oznaczających osobę będącą obiektem lub beneficjentem czynności wyrażanej przez ten czasownik. Może także wskazywać na wykonawcę czynności wyrażonej przez zazwyczaj nieprzechodni czasownik. addressee, employee, grantee, payeeescapee, returnee, standee, attendee
– en Tworzy liczbę mnogą niektórych rzeczowników. brethren, children, oxen
– ence Ekwiwalent sufiksu –ance, odpowiada sufiksowi –ent w przymiotnikach. abstinence, continence, dependence, difference
– ency Ekwiwalent sufiksu –ence. consistency, dependency, exigency
– enne Tworzy rzeczowniki osobowe rodzaju żeńskiego z zapożyczeń francuskich. Jego zastosowanie jest bardzo ograniczone. Comedienne, doyenne, equestrienne
– ent Ekwiwalent sufiksu –ant. Obecny w rzeczownikach (I przymiotnikach) z łaciny. accident
– er Tworzy rzeczowniki osobowe oznaczające wykonawcę zawodu, czynności lub zajęcia związanego z daną rzeczą.Może także odnosić się do osób lub rzeczy ze względu na pewne ich cechy. hatter, tiler, tinner, moonshinerbearer, creeper, employer, teacher

six-footer, three-master, teetotaler, fiver, tenner

– ery Sufiks w rzeczownikach oznaczających zawód, biznes, zajęcie lub sytuację, miejsce lub placówkę, dobra lub produkty, zbiór rzeczy, cechy, czynności itd. archery, bakery, cutlery, fishery, trickery, witchery
– ess Tworzy rzeczowniki wyraźnie rodzaju żeńskiego. countess, goddess, lioness
– et Sufiks o mocy zdrabniającej (utracony w wielu słowach). islet, tablet, midget, plummet
– ette Początkowo występował w zapożyczeniach z francuskiego, gdzie służył do tworzenia form zdrobniałych i pieszczotliwych.Także tworzy rzeczowniki rodzaju żeńskiego i nazwy produktów imitujące inne wyroby. Kitchenette, novelette, sermonettemajorette, usherette

leatherette

– eur Występuje w zapożyczeniach z francuskiego, zazwyczaj w rzeczownikach osobowych utworzonych z czasowników (także rzadko obecny w przymiotnikach). entrepreneur, voyeur
– ful Znaczy „pełny”, „charakteryzujący się”, „będący w stanie”. cupful, teaspoonful
– hood Sufiks o angielskim rodowodzie, oznaczający stan, charakter, naturę itd., lub grupę osób o danej cesze lub klasie. childhood, likelihood, knighthood, priesthood
– ia Ma ograniczone zastosowanie w różnych obszarach: nazwy chorób, miejsca, nazwy rzymskich świąt, łacińskie rzeczowniki w l. mn. i inne zapoiżyczenia z łaciny. malaria, anemia, Italia, Lupercalia, insignia, militia
– ic Obecny głównie w rzeczownikach z greki, gdzie te słowa miały charakter przymiotnikowy. critic, magic, music
– ician Tworzy rzeczowniki osobowe nazywające zawody. beautician, mortician
– ics Tworzy rzeczowniki oznaczające zbiór faktów, wiedzy, reguł itp. Zazwyczaj odpowiadają one przymiotnikom z sufiksem –ic lub –ical. physics, politics, tactics
– in Sufiks używany w terminologii mineralogicznej. Bywa zastępowany przez –ine. W chemii często wprowadza się rozróżnienie między tymi sufiksami. Podstawowe substancje częściej mają –ine.Inne zastosowanie, to sufiksalne użycie przysłówka in do nazwania jakiejkolwiek zorganizowanej aktywności społecznej lub kulturalnej. albumin, palmityncook-in, sing-in
– ina Używany przy tworzeniu głównie rzeczowników rodzaju żeńskiego nazywających instrumenty, kompozycje itp.Używany w taksonomii w biologii. Wilhelmina, sonatinaEuglenoidina, Nemertina
– ine Brak przypisanego znaczenia, ale obecny w rzeczownikach z greki, francuskiego, łaciny.Używany także w chemii w podstawowych nazwach.

Sufiks obecny także w żeńskich nazwach, imionach, tytułach.

doctrine, famine, routineamine, aniline, caffeine

heroine, Clementine, landgravine

– ing Używany do tworzenia rzeczowników z czasowników (i nie tylko) wyrażających akcję lub jej skutek, produkt itp. building, wadding, offing, shirting
– ion Obecny w słowach z łaciny. Wskazuje na czynność lub stan. Używany do tworzenia rzeczowników z tematów łacińskich przymiotników, czasowników, imiesłowów biernych. communion, union, legion, opinion, allusion, creation, fusion, torsion
– ism Używany (na wzór grecki) do tworzenia rzeczowników nazywających czynność, praktykę, stan, reguły, doktryny. criticism, barbarism, Darwinism, despotism, realism, intellectualism
– ist Sufiks rzeczowników często odpowiadających czasownikom zakończonym na –ize lub rzeczownikom na –ism. Określa osobę, która coś praktykuje, interesuję się czymś lub wyznaje pewne doktryny, przestrzega pewnych reguł itp. apologist, dramatist, realist, socialist, Thomist
– ite Określa osobę kojarzoną z jakimś miejscem, plemieniem, przywódcą, doktryną, systemem itp.Nazywa także minerały, skamieliny, materiały wybuchowe, nazwy chemiczne (zwłaszcza sole i kwasy, których nazwy kończą się na –ous), farmaceutyki, produkty, komponenty części ciała.

Tworzy także rzeczowniki (i przymiotniki) z przymiotników i niektórych czasowników.

Campbellite, Israelite, laboriteammonite, anthracite, cordite, dynamite

phosphite, sulfite, vulcanite

somite

composite, opposite, erudite, requisite.

– itis Używany w terminologii patologicznej na określenie stanu zapalnego organu i tym samym, w rozszerzonym sensie, tworzy rzeczowniki nazywające nienormalne stany, tendencje, obsesje itp. bronchitis, gastritis, neuritistelephonitis, baseballitis
– ity Tworzy rzeczowniki abstrakcyjne wyrażające stan, sytuację, położenie. jollity, civility, Latinity
– ium Obecny w rzeczownikach z łaciny, derywatach czasowników, złożeniach odczasownikowych z pierwszym elementem wskazującym na dopełnienie czasownika, także w innych złożeniach. Często oznacza status lub stanowisko. Dodawany także do terminów naukowych. odium, tedium, deliriumnasturtium

equilibrium, millenium

collegium, consortium, magisterium

barium, titanium

– kin Sufiks zdrabniający lambkin, mannikin
– man Coraz częściej używany do podkreślenia męskoosobowej formy rzeczownika. Traci zabarwienie neutralne (w tym celu używa się –person). W opozycji do –woman. anchorman, chairman
– ment Często w rzeczownikach konkretnych, wskazuje na czynność, stan wynikający, produkt. abridgment, refreshment, fragment, ornament
– mony Obecny w rzeczownikach abstrakcyjnych z łaciny, wskazujących na status, rolę, funkcję lub rodzaj zachowania. matrimony, testimony, acrimony, sanctimony
– ness Sufiks o angielskim pochodzeniu. Dodany do przymiotników lub imiesłowów tworzy rzeczowniki abstrakcyjne, wskazujące na jakość i stan. darkness, goodness, kindness, obligingness, preparedness
– o Tworzy nieformalne skróty rzeczowników. Także tworzy rzeczowniki o charakterze umniejszającym ammo, combo, cheapo, sicko, weirdo, wino
– ole Obecny w nazwach związków chemicznych.Także używany w adaptacji słów z łaciny i neo-łaciny. carbazole, indole, thiazoleareole, centriole, vacuole
– ology Forma używana przy tworzeniu nazw dyscyplin naukowych lub działów wiedzy. paleontology, theology
– on Używany w nazwach cząstek subatomowych, kwantów i innych najmniejszych jednostek lub komponentów. Także w nazwach bezwładnych pierwiastków gazowych. gluon, meson, neutron, graviton, codon, photon, neon
– or Obecny w zapożyczeniach z łaciny. Wskazuje na stan lub cechę osób, rzeczy.Często amerykański odpowiednik brytyjskiego –our.

Podobnie do –er może wskazywać na wykonawcę czynności.

horror, liquor, tremorneighbor, color, fawor

lessor, tailor

– ory Wskazuje na miejsce lub pojemnik. crematory
– ose W terminologii chemicznej tworzy nazwy cukrów i innych węglowodanów. amylose, fructose, hexose, lactose
– osis Wskazuje na czynność, stan; zaburzenia stanów normalnych. hypnosis, leukocytosis, chlorosis, tuberculosis
– s Tworzy liczbę mnogą większości rzeczowników. Books, carps, toes
– ship Angielski sufiks rzeczowników nazywających stan, charakter, stanowisko, umiejętność itp. clerkship, friendship, statesmanship
– sion Obecny w zapożyczeniach z łaciny (zob. też –tion). compulsion
– th Tworzy rzeczowniki nazywające czynność lub rzeczowniki abstrakcyjne nazywające  jakość lub stan. birth, depth, length, warmth
– tion Obecny w zapożyczeniach z łaciny. Tworzy rzeczowniki abstrakcyjne z czasowników lub tematów nie takich jak czasowniki. Wyrażają  czynność, stan itp. revolution, commendation, contrition, starvation, relation, temptation
– tude Obecny w rzeczownikach abstrakcyjnych zapożyczonych z łaciny. latitude, altitude, platitude
– ty Obecny w rzeczownikach z łaciny, wskazuje na jakość, stan itp. unity, enmity
– ure Sufiks w rzeczownikach abstrakcyjnych zapożyczonych z łaciny i francuskiego, nazywa czynność, skutek, instrument. pressure, legislature

Przymiotniki

Sufiks Znaczenie Przykłady
– able Oznacza „być zdolnym”, „umożliwiającym coś”, „nadawać się do”, „mieć tendencję do”, „mieć skłonność do”. Używany do tworzenia przymiotników z tematów o różnym pochodzeniu. teachable, photographable
– ac Wariant sufiksu –ic, w rzeczownikach pochodzenia greckiego zakończonych na i. cardiac, maniac
– acious Tworzy przymiotniki, które są odpowiednikami rzeczowników kończących się na –acity i –acy. audacious, fallacious
– al
Ogólne znaczenie „rodzaju”, „odnoszący się do”, „mający formę lub charakter”. Występuje w zapożyczeniach z laciny. Początkowo łaczył się tylko z tematami nie zawierającymi -l- . Ostatnie odstępstwa doprowadziły do powstania semantycznie odrębnych par, jak: familiar i familial. autumnal, natural, pastoral, accidental, seasonal, tribal
– an Początkowo w przymiotnikach z łaciny utworzonych z rzeczowników odnoszących się do miejsc lub osób. Obecnie z powodzeniem tworzy angielskie przymiotniki na wzór łaciński – oznacza przynależność do regionu geograficznego, klasy społecznej, wiary itp. Dodany do nazwy osobowej znaczy “współczesny z” lub “zwolennik”. Roman, urban, Augustan, American, Republican, Elizabethan, Hegelian
– ant Tworzy przymiotniki (ale i rzeczowniki) z czasowników. pleasant, constant, servant
– ary Ma znaczenie „odnoszący się do”, „związany z”. Czasami utworzone przymiotniki zyskują dodatkowe znaczenie „przyczyniający się do”, „z zamiarem”. complimentary, visionary, revolutionary
– ate Tworzy przymiotniki w zapożyczeniach z łaciny. separate
– en Tworzy przymiotniki nazywające źrodło lub materiał, z którego jest rzeczownik. ashen, golden,  oaken
– ent Ekwiwalent sufiksu –ant. Obecny w przymiotnikach z łaciny. different
– escent Obecny w zapożyczeniach z łaciny. Często wyraża początek czynności. Bywa odpowiednikiem czasowników z sufiksem –esce i rzeczowników z –escence. convalescent, recrudescent
– fic Znaczy „tworzący”, „produkujący”, „powodujący”. Obecny w przymiotnikach z łaciny. frigorific, honorific, pacific, prolific
– ful Znaczy „pełny”, „charakteryzujący się”, „będący w stanie”. shameful, beautiful, careful, harmful
– ial Wariant sufiksu -al. grallatorial
– ian To samo znaczenie i właściwości, co sufiks -an. Obecnie jest popularniejszy od niego. Zazwyczaj stosowany, gdy rzeczownik w podstawie kończy się spółgłoską. Orwellian, Washingtonian
– ible Wariant sufiksu –able w zapożyczeniach z łaciny lub w słowach podobnych do łacińskich. credible, horrible, visible, reducible
– ic Tworzy przymiotniki z innych części mowy, początkowo obecny w zapożyczeniach z łaciny i greki. Na ich wzór używany do tworzenia przymiotników o znaczeniu „mający pewne cechy czegoś”, „będący w stylu”, „należący do rodziny ludzkiej lub językowej”. metallic, poetic, archaic, publicballetic, sophomoric

Byronic, Miltonic

Finnic, Semitic, Turkic

– id Nadaje ogólne znaczenie „potomek kogoś”. Attalid, Netreid
– il Wariant sufiksu -ile civil
– ile W przymiotnikach wyrażających zdolność, podatność, wrażliwość, zdolności itp. Agile, docile, ductile, fragile, prehensile, volatile
– ing Tworzy imiesłowy czynne, które często są używane jako przymiotniki imiesłowowe. warring factions
– ish Tworzy przymiotniki z rzeczowników, o znaczeniu „należący do”, „mający cechy”, „podobny”, „uzależniony od”, „bliski czegoś”. British, Spanish, babyish, girlish, bookish, sevenish
– ive Wyraża tendencję, skłonność, funkcję, związek itd. Active, corrective, destructive, detective, passive, sportive
– less Znaczy „bez”, w przymiotnikach utworzonych od czasowników, wskazuje na niepowodzenie lub niezdolność wykonania czynności. childless, peerless, resistless, tireless
– ly Nadaje znaczenie „podobny do”. saintly, cowardly
– oid Znaczy „przypominający”, „podobny do”, używany w tworzeniu przymiotników (ale i rzeczowników). Często sugeruje niepełne podobieństwo. anthropoid, cardioid, cuboid, ovoid
– ory Dodawany do podstawy łacińskiego pochodzenia. excretory, sensory, statutory
– ose Obecny w przymiotnikach o łacińskim rodowodzie. Znaczy „pełny”, „obfitujący w”, „skłonny do”, „podobny do”. frondose, globose, jocose, otiose, verbose
– ous Nadaje znaczenie „posiadania”, „bycia pełnym”, „o danej jakości”.Często używany (wraz z –ious) do zangielszczania łacińskich przymiotników o końcówkach, których nie można bezpośrednio adaptować do angielszczyzny. covetous, glorious, nervous, wondrousatrocious, contiguous, garrulous, obvious, stupendous

Przysłówki

Sufiks Znaczenie Przykłady
– ad Tworzy przysłówki z rzeczowników oznaczających części ciała, wskazuje na kierunek ku tej części. dextrad, dorsad, mediad
– ly Tworzy przysłówki z przymiotników.Także znaczy „każdy”, dodawany do pewnych rzeczowników wyrażających jednostki czasu. Gladly, gradually, secondlyhourly, daily
– ways Obecny w przysłowkach angielskiego pochodzenia. always, sideways
– wise Sufiksalne użycie „wise” w przysłówkach nazywających sposób, pozycję, kierunek, odniesienie. counterclockwise, edgewise, marketwise, timewise

Czasowniki

Sufiks Opis Przykłady
– ate Pochodzi z łaciny, ale dodawany także do słów niepochodzących z łaciny. (zob. Też rzeczowniki i przymiotniki). separate, advocate, agitate
– en Tworzy czasowniki przechodnie I nieprzechodnie z przymiotników lub rzeczowników. fasten, harden, sweeten, heighten, lengthen, strengthen
– er Pojawia się w czasownikach o znaczeniu częstotliwym. flicker, flutter, shiver, shudder
– fy Znaczy “robić”, “powodować”, “czynić”, “stawać się” “być zrobionym”.Także używany przy tworzeniu nowych słów opartych na łacińskim temacie. Simplify, beautify, liquefy, reify
– ify Wariant –fy, po spółgłosce. intensify
– ish Obecny w czasownikach zapożyczonych z francuskiego. ravish
– ize (- ise) Oryginalnie występuje w zapożyczeniach z greki, które trafiły do angielskiego przez łacinę i francuski. Dodawany do przymiotników i rzeczowników tworzy czasowniki przechodnie o ogólnym znaczeniu „robić”, „konwertować”, „poddawać czemuś”.Tworzy także czasowniki nieprzechodnie nazywające zmianę stanu. baptize, catechize, actualize, fossilize, sterilize, Americanize, computerize, itemize, hospitalize, galvanize, winterize
6 komentarzy
  1. Ja
    • Jack
  2. Jurgi
    • mrtom
  3. Wojtek
  4. Coatli

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.