Wielka Orkiestra po angielsku

Już w niedzielę 10 stycznia odbędzie się XVIII Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. W tym wpisie mam jedynie zamiar przyjrzeć się samej nazwie tej akcji charytatywnej i jej angielskiemu tłumaczeniu.




Zauważyłem, że angielska nazwa WOŚP w ciągu ostatnich lat nieco ewoluowała. Jeszcze w 2007 roku oficjalna strona internetowa w wersji angielskiej witała odwiedzających szyldem: “The Great Orchestra of Christmas Charity Foundation”. W chwili obecnej czytamy jedynie o “The Great Orchestra of Christmas Charity”. Na pierwszy rzut oka zmiana niewielka. Jednak przyjrzę się jej z perspektywy teorii przekładu.

Tłumaczenie nazw własnych nie jest prostym zadaniem, ponieważ uznawane są one za element kulturowy, związany z historią i tradycją danego obszaru językowego. Przyglądając się tłumaczeniu, co najwyżej, można powiedzieć na ile jest ono bliskie oryginałowi. Tłumaczenie nazw własnych może osiągnąć mniejszy lub większy stopień adekwatności dzięki zastosowanym technikom – jest ich kilka (za: Hejwowski 2004): reprodukcja, minimalna modyfikacja, transkrypcja, zamiana na rozpoznawalny ekwiwalent, zamiana nazwy własnej na frazę nie będącą nazwą własną, zamiana na ekwiwalent stworzony przez tłumacza, zamiana na nazwę własną nie będącą ekwiwalentem, pozostaje też jeszcze możliwość ominięcia nazwy własnej (choć  w omawianym przypadku byłoby to niedorzeczne). Nie będę się teraz rozwodził nad wszystkimi technikami.

Już przechodzę do omówienia obydwu tłumaczeń (jeżeli przed rokiem 2007 był jeszcze jakiś inny wariant, proszę o wiadomość):

(1) Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy

(1a) The Great Orchestra of Christmas Charity Foundation

(1b) The Great Orchestra Of Christmas Charity

Nie ma potrzeby rozpisywać się na temat tego, czym jest WOŚP. W skrócie można powiedzieć, że jest to fundacja, pod wodzą Jerzego Owsiaka, która raz w roku organizuje koncerty i zbiórkę pieniędzy na cele charytatywne. Przed przystąpieniem do analizy tłumaczenia należy przyjrzeć się polskiej nazwie.  Co wynika z jej płaszczyzny leksykalno-semantycznej?

Nazwa (1) wcale nie jest tak czytelna, jak może się wydawać. Wynika z niej, że WOŚP to:

– wielka orkiestra (w sensie fizycznym lub abstrakcyjnym  – duża w rozmiarach lub np. pełna wielkich idei), która

– udziela pomocy, która w swej naturze jest “świąteczna”. Owa “świąteczność” powoduje wieloznaczność; czy to ma znaczyć, że Orkiestra pomaga podczas jakiegoś święta (bliżej nieokreślonego),  uroczyście, a może  rzadko, tj. “od święta”? Na podstawie takich informacji możliwe tłumaczenie to: “The Great Orchestra of holiday/festive/infrequent assistance/help”



Właściwa interpretacja nazwy nie jest możliwa na podstawie samych znaczeń poszczególnych wyrazów. To kontekst kulturowy umożliwia prawidłowe jej odczytanie: orkiestra jest wielka, bo składa się z wielu zespołów grających równocześnie w wielu miejscach. Pomoc jest świąteczna, bo akcja charytatywna odbywa się kilka tygodni po Bożym Narodzeniu.

Tłumacz zarówno w przypadku (1a), jak i (1b) postanowił wyjść na przeciw osobom anglojęzycznym, dla których idea WOŚPu jest niezbyt jasna. Poprzez zastosowanie stworzonego przez siebie ekwiwalentu, autor przekładu zawarł w tłumaczeniu interpretację i wyjaśnienie nazwy; z (1a) wynika, że WOŚP to, “Fundacja Wielkiej Orkiestry Bożonarodzeniowej Dobroczynności”, a (1b) znaczy, że jest to “Wielka Orkiestra Bożonarodzeniowej Dobroczynności”.

Które tłumaczenie jest najbliższe oryginałowi? Moim zdaniem (1b).  Nowsza wersja w większym stopniu oddaje znaczenie (1), ponieważ potocznie WOŚP nie jest postrzegana jako fundacja – jest raczej utożsamiana z wydarzeniem, “happeningiem”, który poniekąd urósł do rangi święta. O finale mówi się, że oto np. “Już niedługo Wielka Orkiestra“, “Idziesz na Wielką Orkiestrę?“, “Byłem na Wielkiej Orkiestrze” bądź “Dałeś coś na Orkiestrę?“. W zasadzie tylko ostatni przykład może wskazywać, że WOŚP jest organizacją, a nie wydarzeniem.

Innym powodem, dla którego (1b) jest bliższe (1) może być ten, nazwijmy go, marketingowy. Zarówno tłumaczenie, jak i oryginał mają podobną liczbę słów. Krótszą nazwą łatwiej się posługiwać; logo strony internetowej jest czytelniejsze.

Tak więc nowe tłumaczenie jest w większym stopniu odpowiednikiem nazwy oryginalnej. (1) i (1b) niosą ze sobą podobną interpretację. Nazwa (1a) jest nadal używana na oficjalnej stronie, ale już tylko w odniesieniu do fundacji WOŚP. Terminologia więc została usystematyzowana.

Zachęcam wszystkich do wspierania szczytnych celów przyświecających Orkiestrze. Niech gra!

3 komentarze
  1. grazyna
  2. mrtom
  3. Leszek

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.